Anayasa Mahkemesinin 13/5/2026 Tarihli ve E: 2026/24, K: 2026/106 Sayılı Kararı
Anayasa Mahkemesi, kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davalarında idarenin teminatsız olarak icranın geri bırakılmasını talep edebilmesine imkân tanıyan 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun ek 4. maddesinin ikinci fıkrasını iptal etti. Mahkeme, söz konusu düzenlemenin mülkiyet hakkını orantısız biçimde kısıtladığına ve Anayasa'nın 13., 35. ve 46. maddelerine aykırı olduğuna oyçokluğuyla hükmetti.
- İptal edilen hüküm; kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan mahkeme kararlarına dayalı icra takiplerinde idarenin herhangi bir teminat göstermeksizin İcra İflas Kanunu'nun 36. maddesi kapsamında icranın geri bırakılmasını talep edebilmesine olanak tanıyordu.
- Mahkeme; idarenin teminatsız geri bırakma talebinin, karar kesinleşene kadar alacağın tahsilini erteleyeceğini ve bu süreçte paranın değer kaybına karşı telafi mekanizması da öngörülmediğinden mülkiyet hakkına ölçüsüz müdahale oluşturduğunu tespit etti.
- Karar 13/5/2026 tarihinde oyçokluğuyla alındı; üye Yıldız Seferinoğlu, düzenlemenin icra mahkemesinin denetimine tabi geçici ve usule ilişkin bir koruma mekanizması olduğu gerekçesiyle karara karşı oy kullandı.
Ne getiriyor?
Anayasa Mahkemesi, 13 Mayıs 2026 tarihinde, devletin usulsüz olarak el koyduğu taşınmazlar nedeniyle açılan tazminat davalarında idarenin teminatsız icra ertelemesi talep edebilmesini düzenleyen Kamulaştırma Kanunu'nun ek 4. maddesinin ikinci fıkrasını iptal etti. İptal edilen kurala göre devlet kurumları, mahkemece aleyhlerine hükmedilen tazminatın icrası durdurulurken hiçbir teminat göstermek zorunda kalmıyordu; mahkeme bu uygulamanın mülkiyet hakkını ve peşin ödeme güvencesini ihlal ettiğine oyçokluğuyla hükmetti.
Kimleri etkiliyor?
- Taşınmazına devlet tarafından usulsüz (kamulaştırmasız) el konulan mülk sahipleri
- Belediyeler, altyapı kuruluşları ve taşınmaza fiilen el atan diğer kamu idareleri
- Kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davalarını yürüten avukatlar ve icra daireleri
- Söz konusu davalarda alacaklı konumuna geçen taşınmaz malikleri adına icra takibi başlatan hak sahipleri
Yürürlük: Karar 13 Mayıs 2026 tarihinde verilmiş olup 7 Ağustos 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanmıştır; kararın yürürlük tarihi için metinde ayrıca bir düzenleme öngörülmemiştir.
Sık sorulan sorular
İptal edilen kural ne diyordu?
Kamulaştırma Kanunu'na eklenen kurala göre, devlet aleyhine verilen mahkeme kararlarına dayanılarak başlatılan icra takiplerinde idareler, herhangi bir teminat göstermeksizin icranın geri bırakılmasını (durdurulmasını) mahkemeden talep edebiliyordu.
Anayasa Mahkemesi bu kuralı neden iptal etti?
Mahkeme, söz konusu kuralın mülkiyet hakkını (Anayasa md. 35) ve kamulaştırmada peşin ödeme güvencesini (Anayasa md. 46) orantısız biçimde zedelediğine hükmetti; çünkü kural, taşınmazına el konulan kişilerin tazminatlarını tahsil etmesini geciktirip zorlaştırıyordu.
Bu iptal kararı taşınmazına el konulan kişileri nasıl etkiler?
İptal kararıyla birlikte, kamulaştırmasız el atma davalarında lehlerine tazminata hükmedilen mülk sahipleri artık icrayı engellemek isteyen idarenin teminatsız erteleme talep etmesine maruz kalmayacak; alacaklarını daha etkin biçimde takip edebilecekler.
Dava hangi mahkemenin başvurusuyla Anayasa Mahkemesi'ne taşındı?
İtiraz yolunu kullanan mahkeme Bursa 4. İcra Hukuk Mahkemesi'dir; mahkeme, görülmekte olan bir icranın geri bırakılması davasında söz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak başvurmuştur.
Karara karşı oy kullanan oldu mu?
Evet; Üye Yıldız Seferinoğlu karşı oy kullandı. Seferinoğlu, kuralın idareye maddi hukukta bir ayrıcalık tanımadığını, yalnızca kesinleşmeye kadar geçerli geçici bir usul güvencesi olduğunu ve mülkiyet hakkının özüne dokunmadığını savundu.
Bu özet yapay zeka ile üretilmiştir; bağlayıcı değildir. Esas alınacak metin Resmî Gazete'nin kendisidir.