Anayasa Mahkemesinin 19/2/2026 Tarihli ve 2019/789 Başvuru Numaralı Kararı
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, ceza infaz kurumlarında bulunan 7 başvurucuya ait kitap, dergi, gazete ve el yazılı belgelerin infaz kurumlarınca alıkonulması nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi. İhlalin, ceza infaz kurumlarının mahpuslara ait belgeleri ve dışarıdan gelen yayınları alıkoyma yetkisine ilişkin açık bir kanun hükmünün bulunmamasından kaynaklanan yapısal bir sorundan kaynaklandığı tespit edilerek pilot karar usulü uygulandı.
- Mahkeme, 5275 sayılı Kanun'un 62. ve 35. maddelerinin ile bunlara dayalı ikincil mevzuatın mahpuslara ait dokümanları alıkoyma yetkisi vermediğini, dolayısıyla müdahalelerin kanuni dayanağının bulunmadığını saptadı.
- Başvuruculara kişi başı 1.000 TL ile 30.000 TL arasında değişen manevi tazminat ödenmesine ve 40.000 TL yargılama giderinin başvurucu Nimetullah Tunç'a verilmesine hükmedildi.
- Yapısal sorunun çözümü için kararın TBMM ve Adalet Bakanlığı'na bildirilmesine, aynı konudaki benzer başvuruların incelenmesinin Resmî Gazete'de yayımdan itibaren bir yıl süreyle ertelenmesine karar verildi.
Ne getiriyor?
Anayasa Mahkemesi, ceza infaz kurumlarında kalan mahpusların kitap, dergi, gazete ve kendi el yazılı belgelerine cezaevlerince el konulmasının veya teslim edilmemesinin Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünü ihlal ettiğine oybirliğiyle karar verdi. Mahkeme, bu ihlallerin tek tek davalardaki yargı kararlarından değil, cezaevlerine mahpuslara ait belgeleri veya dışarıdan gelen yayınları alıkoyma yetkisi tanıyan açık bir kanun hükmünün bulunmamasından kaynaklanan yapısal bir sorundan doğduğunu tespit etti. Bu nedenle "pilot karar" usulünü uygulayarak sorunu çözmesi için TBMM ve Adalet Bakanlığı'na bildirimde bulundu; aynı konudaki benzer başvuruların incelenmesini kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren bir yıl süreyle erteledi.
Kimleri etkiliyor?
- Ceza infaz kurumlarındaki tüm hükümlü ve tutuklu mahpuslar
- Mahpuslara posta veya kargo yoluyla kitap, dergi, gazete gönderen yakınlar ve kurumlar
- Cezaevi idareleri ve infaz hâkimlikleri (yeni yasal düzenlemeyi beklemek zorunda olan)
- Benzer konuda Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapmış ya da yapacak olan kişiler
Yürürlük: Karar 19/2/2026 tarihinde oybirliğiyle alınmış olup 6 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır; benzer başvuruların incelenmesi yayım tarihinden itibaren bir yıl süreyle ertelenmiştir.
Sık sorulan sorular
Mahkeme bu davada tam olarak ne ihlal edildiğine karar verdi?
Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verildi. Mahpuslara ait belgeler ile dışarıdan gelen süreli veya süresiz yayınların cezaevlerince alıkonulmasının kanuni bir dayanağı bulunmadığından bu müdahaleler hak ihlali oluşturmaktadır.
Pilot karar ne anlama geliyor, mahpuslara belgeleri hemen iade edilecek mi?
Pilot karar, sorunun bireysel davalarla değil yapısal bir kanun düzenlemesiyle çözülmesi gerektiği anlamına gelir. Mahkeme, ihlal tespitiyle birlikte alıkonulan yayın veya belgelerin otomatik olarak iade edilmesinin zorunlu olmadığını da belirtmiştir; çözüm için TBMM'nin yeni bir yasal düzenleme yapması beklenmektedir.
Başvurucular tazminat alacak mı?
Evet. Mahkeme, başvurucuların uğradığı manevi zararlar için kişi başına farklı miktarlarda manevi tazminata hükmetmiştir: Nimetullah Tunç'a net 1.000 TL, Ayberk Demirdöğen ve Aydın Çelik'e net 10.000 TL, Bişar Bilen ve Mehmet Nesih Sarıkaya'ya net 20.000 TL, Erdal Kotan ve Tamer Korkmaz'a net 30.000 TL. Ödemeler, kararın tebliğinden itibaren dört ay içinde yapılacaktır.
Hangi tür materyallerin alıkonulması ihlal kapsamında değerlendirildi?
Nakil sırasında veya aramada ele geçirilen kitaplar, posta ya da kargo yoluyla gönderilen gazete ve dergiler, fotokopi çekilmesi için idareye verilen el yazısı eserler ve ajandalar bu kapsamda değerlendirilmiştir.
Aynı konuda başvurusu olan başka mahpuslar ne yapmalı?
Mahkeme, aynı konudaki mevcut ve yeni başvuruların incelenmesini kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren bir yıl süreyle ertelemiştir. İlgililer, başvuru numaralarının internet sitesinde ilan edileceği belirtildiğinden Anayasa Mahkemesi'nin internet sitesini takip edebilir.
Bu özet yapay zeka ile üretilmiştir; bağlayıcı değildir. Esas alınacak metin Resmî Gazete'nin kendisidir.